Urządzają tu zakrapiane imprezy. Zapomniany cmentarz żydowski w Skępem

Ewelina Fuminkowska
Ewelina Fuminkowska
Dawny żydowski cmentarz w Skępem to miejsce zapomniane. Mało, kto wie, gdzie się znajduje. Zniszczony i zarośnięty. Jedni urządzają tam nieświadomie spotkania przy mocniejszych napojach, inni chcą uchronić miejsce od zapomnienia.

Upamiętnienie miejsca, gdzie był żydowski cmentarz w Skępem, zainicjowali mieszkańcy we współpracy z wolontariuszami, bydgoską Fundacją AriAri i Stowarzyszeniem Grupa Historyczno-Poszukiwawcza GUSTAW. Cmentarz znajduje się na skarpie nad jeziorem Małym.

- Pierwsze wzmianki o społeczności żydowskiej w Skępem pochodzą z końca XVIII wieku. W 1793 r. w miejscowości Skępe mieszkało sześć osób narodowości żydowskiej. W 1826 r. na 978 mieszkańców Skępego 55 stanowili Żydzi. W 1921 r. w Skępem odnotowano 268 osób narodowości żydowskiej, w Wymyślinie - 22, w 1933 r. - 276. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało w Skępem i w gminie Skępe 300 obywateli tej narodowości – podaje Bożena Ciesielska, mieszkanka Skępego i pasjonatka historii.

Do majątku gminy żydowskiej należała rzeźnia drobiu, place, grunty, bóżnica, mykwa (rytualna łaźnia) oraz cmentarz z budynkiem znajdujący się na skarpie nad Jeziorem Małym. Drewniana parterowa synagoga stała przy ulicy Dobrzyńskiej. Po wybuchu II wojny światowej Niemcy rozpoczęli nieludzkie traktowanie społeczności żydowskiej. W październiku 1939 r. rozstrzelano 4 osoby w lesie w Karnkowie. W grudniu 1939 r. skępscy Żydzi zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów. Większość trafiła do getta w Warszawie.

- Część została przewieziona do innych gett (Legionowo, Pabianice, Płońsk, Łódź, Sierpc, Ciechanów, Gostynin, Płock i Konin). Prawie wszyscy zostali zamordowani. Wojnę przeżyło tylko kilka osób. Rywka Pozmanter z córką ukrywały się we wsi Bógzapłać (gm. Skępe) u rodziny Puszkiewiczów. Po wojnie do Skępego wrócili nieliczni mieszkańcy narodowości żydowskiej – opowiada nasza rozmówczyni.

Czytaj także

Niewiele zostało po Żydach w Skępem. W Yad Vashem w Dolinie Gmin Żydowskich znajduje się na płycie napis „SKEPE”. - Śladem bytności Żydów w Skępem jest budynek mykwy wzniesiony nad Jeziorem Skępskim (Małym). Został znacznie przebudowany i stanowi własność prywatną. Śladem są jeszcze nieliczne fotografie, które ocalały i domy w centrum Skępego. Pozostał cmentarz, który został wpisany do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Stanowi własność Urzędu Miasta i Gminy w Skępem – dodaje Bożena Ciesielska.

Nie wiadomo, kiedy były pierwsze pochówki na cmentarzu. Ostatnie prawdopodobnie w 1939 roku. W czasie wojny cmentarz został zniszczony. Istnieją różne hipotezy, kto i kiedy tego dokonał. Wiadomo, że drewnianą synagogę spalili Niemcy na przełomie lat 1941 – 1942.
- Na nieczynnym cmentarzu o powierzchni 0,20 ha zachowało się kilka sztuk podstaw, na których stały macewy. Nie zachowały się nagrobki, ale jest duży fundament grobowca. Postacią, która mogła mieć taki grobowiec, mógł być rabin Zontag zmarły w Skępem. Skępski fundament zbudowany z cegły ma wymiary 228 cm na 353 cm. Być może jest to grobowiec rodzinny – dodała Bożena Ciesielska.

Rząd znosi kolejne ograniczenia.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3